Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
لنكۆڵن لە كەنداو: بژاردەكانی شەڕو ئاشتی

فەرید ئەسەسەرد
لنكۆڵن لە كەنداو: بژاردەكانی شەڕو ئاشتی

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

پەیدابونی كەشتیی فڕۆكەهەڵگری ئەمریكی لنكۆڵن لە كەنداو، شەڕی ئەمریكای دژی رژێمی سەدام حسێن هێناوەتەوە یاد. بەڵام پەیدابوونی كتوپڕی لنكۆڵن لە كەنداو بەڵگەی هەڵگیرسانی شەڕ دژی ئێران نییە، چونكە لنكۆڵن بە تەنها هیچی پێ‌ ناكرێ‌. كێشەكە لەوە دایە كە كاتێك باسی لێدانی ئێران دەكرێ‌، كتومت مۆدێلی عیراق ‌و ئەفغانستان لە بیرەوەریدا قوت دەبێتەوە. هەندێ‌ ئاماژە سەبارەت بە پلانی ناردنی 120 هەزار سەربازی ئەمریكی بۆ كەنداو هەیە، بەڵام ئەمریكییەكان خێرا نكوڵییان لە بوونی پلانێكی لەم جۆرە كرد. تەنانەت ئەگەر ئەمە راستیش بێ‌، شەڕی زەمینی لە دژی ئێران بە 120 هەزار سەرباز هەڵناسوڕێت.
هەست دەكرێ‌ ئەمریكییەكان دودڵن لە بڕیارداندا. ئەوەی ئەم دوودڵییەش دەسەلمێنێ‌ ئەوەیە كە سەرۆكی ئەمریكا لە جیاتی ئەوەی بە توندی قسە دژی ئێران بكا، نەرمیی نواندو داوای دیالۆگی كرد. ئێرانییەكانیش بۆ سەلماندنی بوێریی خۆیان، خێرا دیالۆگیان رەتكردەوە. پێناچێ‌ هیچ پلانێكی ئەمریكی لەم بارەیەوە هەبێ‌. كەواتە لنكۆڵن چی دەكا لە كەنداو؟ گومان لەوەدا نییە كە پەیدابوونی لنكۆڵن لە كەنداو، دۆخەكەی ئاڵۆزكردووەو ترسی هەڵگیرسانی شەڕی هێناوەتە ئاراوە. بەڵام تائێستا ئامانجی سیاسیی شەڕەكە نەزانراوە. ئەگەر ئامانج روخاندنی رژێمی ئێران بێ‌، لۆجیكی شەڕ ئەوە دەسەپێنێ‌ كە دەبێ‌ شەڕەكە سەرتاپاگیر بێ‌ ‌و هێزی زەمینی رۆڵی یەكلاكەرەوەی تێدا بگێڕێ‌. لە نمونەی عیراق ‌و ئەفغانستاندا، شەڕی ئەمریكا پشت ئەستور بوو بە بوونی ئۆپۆزیسیۆنێكی  بەهێز لە عیراق ‌و ئەفغانستاندا. لە نموونەی ئێراندا، ئەم مەرجە نابینرێ‌. ئەمەش بەم مانایە دێت كە دەبێ‌ سەربازانی ئەمریكا پشت بە خۆیان ببەستن.
بەڵام بوونی ئۆپۆزیسیۆنی بەهێز تەنها هاندەر نییە بۆ دانانی پلانی هێرشی ئاسمانی ‌و زەمینی ‌و گرتنی پایتەخت، بەڵكو مەرجێكی بنەڕەتیشە بۆ قۆناغی پاش روخاندنی رژێم. لە نموونەی ئەفغانستان ‌و عیراقدا، پلاندانەرانی ئەمریكا تا ئەلتەرناتیڤێكی شیاویان بۆ ئەفغانستان ‌و عیراق دەستەبەر نەكرد، دەستیان بە جێبەجێكردنی پلانی جەنگ نەكرد. بە نەبوونی ئەلتەرناتیڤێكی ئامادەو بەهێز لە ئێران، هەڵگیرسانی شەڕی سەرتاسەری بۆ روخاندنی رژێم دەبێتە كۆششێكی بێهودە. رەنگە ئەمریكییەكان بیر لە شەڕێكی سنوردار بكەنەوە كە تێیدا هێزی ئاسمانی ‌و مووشەكی بەكار بهێندرێن، بەڵام ئەمە هیچ لە مەسەلەكە ناگۆڕێ‌ ‌و دەمانگێڕێتەوە بۆ گورزەكانی ئۆپەراسیۆنی ساڵی 1998ی رێویی بیابان كە تێیدا بەغدا درایە بەر مووشەك ‌و زیان لە ژێرخانی بنچینەیی درا، بەڵام رژێم هەر نەڕوخا. لە ئۆپەراسیۆنی رێویی بیاباندا ئەمریكاو بریتانیا پێكەوە لە ماوەی چوار رۆژدا 400 مووشەكیان دژی هێزو دامودەزگای عیراق بەكارهێنا، لە كاتێكدا پێشتر لە ئۆپەراسیۆنی ساڵی 1991ی گەردەولولی بیاباندا لە ماوەی پێنج هەفتەدا نزیكەی 200 موشەكیان دژی عیراق بەكار هێنابوو.
ئەگەر سیناریۆی یەكەم كە هەڵگیرسانی جەنگێكی سەرتاسەرییە بۆ روخاندنی رژێمی ئێران بە سیناریۆیەكی دژوار بژمێردرێ‌، پێناچێ‌ دروستكەرانی بڕیار لە واشنتۆن بڕیاری لێ‌ بدەن.
چانسی سیناریۆی دووەم كە هەڵگیرسانی شەڕێكی سنووردارە، هێشتا چانسێكی مسۆگەر نییە، بەڵام سیناریۆی سێیەم كە روودانی پێكدادانی سنووردارە، رەنگە چانسی زۆرتری هەبێ‌، كە لە هەمان كاتدا هەردوولا هەوڵدەدەن خۆیانی لێ‌ لادەن، چونكە زیان بە هەردوكیان دەگەیەنێ‌ ‌و تەواوی دۆخی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دەشێوێنێ‌ ‌و هیچ لایەكیش سەركەوتنی تێدا بە دەست ناهێنێ‌.
وەك دەردەكەوێ‌، ستراتیجی ئەمریكا لەوەتەی ترەمپ هاتۆتە سەركار، وەك ستراتیجێكی ناڕۆشن خوێ‌ دەنوێنێ‌. بە بەراورد لەگەڵ دوو ساڵی رابردوو، ستراتیجی روسیا لە ناوچەكە لەوەی ئەمریكا سەركەتووتر بووە، بە رادەیەك كە روسیا ركابەرایەتیی ئەمریكا دەكات لە توركیا كە ئەندامی ناتۆیە و بایەخی تایبەتی خۆی بۆ جیهانی خۆرئاوا هەیە. هەموو نەیارانی ئەمریكا لە ناوچەكە، لێڵیی ستراتیجی ئەمریكایان بۆ بەدەستهێنانی دەسكەوتی زۆرتر قۆستۆتەوە.
ئەگەر لە كەنداو جەنگ بقەومێ‌، هیچ لایەك ناتوانێ‌ سەركەوتنی یەكلاكەرەوەی تێدا بەدەست بێنێ‌ ‌و ویستی خۆی بەسەر لایەنەكەی تردا بسەپێنێ‌ ‌و لە كۆتاییدا شەڕەكە وەك شەڕێكی بێهودە دەردەكەوێ‌.
ئەگەر جەنگ ئامانجێكی سیاسیی روونی نەبێ‌، هیچ مانایەكی نابێ‌. تا ئەو كاتەش كە جەنگ ئامانجە سیاسییەكەی یەكلایی دەبێتەوە. ئاشتی، تەنانەت ئەگەر سەقامگیریش نەبێ‌، دەبێ‌ بژاردە خوازراوەكە بێ‌. لە نێوان ئاشتیی ناسەقامگیرو لێواری جەنگدا، دەشێ‌ چانسی گەیشتن بە ئاشتییەكی سەقامگیر زیاتر بێ‌.
Print