Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
لێپرسراوێتی ‌و ئومێد لە یادی 44 ساڵەی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا

فەرید ئەسەسەرد
لێپرسراوێتی ‌و ئومێد لە یادی 44 ساڵەی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

لە تشرینی یەكەمی 1975 دا مام جەلال نامیلكەیەكی  بەناونیشانی "یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچی؟" لە دەرەوەی وڵات بە زمانی عەرەبی نوسی ‌و دواتر شەهید ئارام لە ناو وڵات وەری گێڕایە سەر زمانی كوردی. لە نامیلكەكەدا مام جەلال وەڵامی ئەو كەسانە دەداتەوە كە رایان وابوو پەلە لە راگەیاندنی یەكێتیی نیشتمانی كوردستاندا كراوە. لە وەڵامدا مام جەلال نكوڵی لەوە نەكردووە كە پەلە لە راگەیاندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا كراوەو وای وەڵام داونەتەوە كە ئەو شانازی بەوەوە دەكات كە پەلەی لە پێكهێنانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا كردووە چونكە بەم كارە وەڵامی رژێمی بەعسی داوەتەوە كە ویستویەتی بزوتنەوەی رزگاریخوازی كورد بە یەكجارەكی تێك بشكێنێ‌.
لە راستیدا یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان رێك پاش 64 رۆژ لە كۆتایی هاتنی شۆڕشی پێشوو راگەیەندراوە، لە كاتێكدا كە بۆشاییەكی سیاسیی گەورە لە كوردستاندا دروست ببوو و بێئومێدییەكی دژوار باڵی بەسەر كورددا كێشابوو. بەیاننامەی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بە ناوەڕۆك ئاماژەی روونی بۆ دەستپێكردنەوەی خەباتی چەكدار تێدایەو بەیاننامەكە لە گەوهەردا  بە گیانێكی شۆڕشگێڕانە نوسراوە. بەدەر لەوە، مام جەلال ‌و ئەندامەكانی تری دەستەی دامەزرێنەر لە دانیشتنە تایبەتەكان ‌و لە كۆبونەوەكاندا لەگەڵ لایەنە نیشتمانییە عیراقییەكان، نەیانشاردۆتەوە كە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان پلانی بۆ دەستپێكردنەوەی خەباتی چەكدار لە ماوەی ساڵێكدا هەیە.
هەرچەند ئەم مەسەلەیە لە لای  ئۆپۆزیسیۆنی عیراق وەك كارێكی دژە باوو نزیك لە مەحاڵ سەیر دەكرا، بەڵام فاكتەكان دەریانخست كە دانەرانی پلانەكە زێدەڕۆییان لە مەزەندەكارییەكانیان نەكردووەو راست بۆی چوون. ئەمە بەم واتایە دێت كە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هەر لە سەرەتاوە بەو مەبەستە دامەزراوە كە ئامانجی دەستپێكردنەوەی خەباتی چەكدار لە كوردستان بەدی بێنێ‌. لە هەلومەرجی ئەو سەردەمەدا جگە لە دەستپێكردنەوەی خەباتی چەكدار هیچ رێوشوێنێكی تر بۆ گێڕانەوەی شكۆی كوردو گەڕانەوەی كورد بۆ ناو هاوكێشە سیاسییەكان نەبوو.
بەم واتایە لە گۆشە نیگای مێژووەوە ئەو یەكێتییەی كە لە ساڵانی 1975-1992 لە ئارادا بوو، ئەو یەكێتییە بوو كە قۆناغەكە پێویستی پێ‌ بوو.
ساڵی 1991 دوا بە دوای شەڕی كوێت ‌و راپەڕینی كوردستان ‌و كۆڕەوە ملیۆنییەكەو پەیدابوونی ناوچەی پارێزراو، دۆخێكی دیكەی تەواو جیاواز هاتە ئاراوە كە یەكێتییەكەی 1975ی تێپەڕاند.
لە ساڵی 1992 دا یەكێتیی دووەم جێی یەكێتیی یەكەمی گرتەوەو چەردەیەك گۆڕانی ریشەیی بەسەر یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا هات. یەكێتی چیتر وەك ئەو نیمچە بەرەیەی جاران نەما. قۆناغی خەباتی چەكدار كۆتایی هات ‌و قۆناغی ئاشتی ‌و سندوقی هەڵبژاردن دەستی پێ‌ كرد.


باڵەكانی ناو یەكێتی لە كۆنگرەی یەكەم یەكیان گرتەوەو یەكێتی پێی نایە قۆناغی بەستنی كۆنگرەو سەركردایەتیی هەڵبژێردراو، سەرباری بانگەشە بۆ بەهاكانی ئاشتەوایی ‌و یەكسانی ‌و دەوڵەتی یاساو سۆسیالیزمی مرۆڤانەو بانگەشە بۆ بەهاكانی سۆسیال دیموكراسی. ئەمە بە مانای چی دێت؟ یەكێتییەكەی ساڵی 1992 هەمان یەكێتیی ساڵی 1975 نەبوو، رۆژگار یەكێتیی 1975ی تێپەڕاندبوو، چونكە یەكێتیی 1992 نەیدەتوانی چیتر وەك یەكێتیی 1975بەردەوام بێ‌.
یاسای پەرەسەندن نیشانی داوە كە بونەوەری زیندوو و دامودەزگا كۆمەڵایەتییەكان هەمیشە لە گەشەكردن دان ‌و هەمیشە كۆپیی گونجاوترو پێشكەوتوترو شیاوتر بۆ ژیان بەرهەم دێنن. ئێستا پاش 27 ساڵ بەسەر بەستنی كۆنگرەی یەكەمدا، ئەو یەكێتییەی كە ئێستا هەیە،  ناتوانێ‌ وەك یەكێتییەكەی 1992 رەفتار بكات. لەم سۆنگەیەوە كاتی ئەوە هاتووە كۆپیی سێیەم بەرهەم بهێنرێ‌ بۆ ئەوەی یەكێتی بتوانێ‌ هاوتەریب لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی سەردەم ‌و بەها تازەكان باشتر بگونجێ‌ ‌و ئەزموونە سیاسییەكەی لە پێشكەوتووەوە بۆ پێشكەوتوتر بچێ‌.
یەكێتیی چاوەڕوانكراو پێویستی بە چاكسازییەكی ریشەییە كە تێیدا بنەمای تازە بۆ شەرعیەتی سەركردایەتی دادەنرێ‌، ئۆرگانەكان بە شێوەی دامەزراوەیی بەڕێوە دەچن، كۆنگرە لە كاتی خۆی دەبەسترێ‌ ‌و دەزگاكان، لە سەرەوە تا خوارەوە، خۆیان بە كادیری شیاوتر تازە دەكەنەوە. لە هەموشی گرنگتر ئەوەیە كە كۆپیی سێیەمی یەكێتی، دەبێ‌ پشت ئەستور بێ‌ بە شوناسێكی سیاسی- كۆمەڵایەتیی رۆشنتر  ‌و سیاسەتەكەی رەنگدانەوەی بەها راگەیەندراوەكانی بێ‌.
چەسپاندنی بەهاكانی مەدەنیەت ‌و مۆدێرنێزەكردنی پرۆسەی دروست كردنی بڕیاری سیاسی ‌و فراوانكردنی پانتایی ئازادیی رادەربڕینی بەرپرسانە لە ناو ریزەكانی یەكێتیی خوازراو، دەتوانێ‌ ببێ‌ بە سەرەتای دەستپێكی گۆڕانی گەورە هەم لەسەر ئاستی سیاسی هەم لەسەر ئاستی كۆمەڵایەتی لە هەرێم. گرنگ ئەوەیە هەنگاوەكە لە یەكێتییەوە دەست پێ‌ بكات. بە دڵنیاییەوە كۆنگرەی داهاتوو لێی رادەبینرێ‌ ببێ‌ بە سەرەتای هێنانە ئارای یەكێتییەكی مۆدێرنترو دامەزراوترو تەباتر لەگەڵ مێژوو و بەهاكانی.
Print