Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
فایلەكانی نێوان هەولێر و بەغدا لە ساڵی تازەدا

فەرید ئەسەسەرد
 فایلەكانی نێوان هەولێر و بەغدا لە ساڵی تازەدا

فەرید ئەسەسەرد

ساڵی 2017 دوو شكستی گەورەی بۆ كورد بەجێ هێشت. یەكێكیان شكستهێنانی ریفراندۆمە كە زۆر بە پەڕپوتی بەڕێوە چووە، ئەوی دیكەیان لەدەستدانی ناوچە جێناكۆكەكانە كە پێشتر دەوترا "سنوور بەخوێن دیاری دەكرێت" ‌و "لێرە بەدواوە داوای جێبەجێكردنی ماددەی 140 ناكەین چونكە هەموویمان جێبەجێ‌ كردوە".
بەدڵنیاییەوە، ئەم دوو شكستە كاریگەرییەكی زۆریان لەسەر رەوتی داڕشتنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا دەبێ‌، هەروەك دەشێ‌ كاریگەریشیان لەسەر رۆڵ ‌و پێگەی داهاتووی كورد لە پرۆسەی سیاسیی عیراقدا هەبێ‌.
ئەو ئەنجامەی كە كوردستان لە رووداوەكانی ساڵی پار پێی دەرچووە ئەوەیە كە دەستەبژێری سیاسیی فەرمانڕەوای كورد، بەپێچەوانەی ئەوەی كە ریكلامی بۆ دەكرا، دەستەبژێرێكی بە ئەزموون ‌و بە توانا و شارەزا نییە، خوێندنەوەی دروستی بۆ ئەگەرەكان نییە، بڕیارەكانی سەرپێین ‌و بە پلان ‌و ئەجندای ورد و تاوتوێكراو كار ناكات. ئاكامەكەش ئەوەیە كە هەرێم پاش 27 ساڵ لە فەرمانڕەوایی ئەو دەستەبژێرە، بە سێكوچكەی شكستی سیاسی- ئابووری- عەسكەری گەیشتوە.
ساڵی تازە بۆ زۆر بابەت ساڵێكی یەكلاكەرەوە دەبێت ‌و گومان هەیە دەستەبژێری سیاسیی شكستخواردوی ساڵانی رابردوو بتوانێ‌ روبەڕوی ئاڵنگارە قورسەكانی پاش شكستی ریفراندۆم ‌و لەدەستدانی ناوچە جێناكۆكەكان ببێتەوە.
لەخولی داهاتووی پەرلەمانی عیراقدا ژمارەیەك فایلی گرنگ یەكل دەكرێنەوە، لە سەروی هەموویانەوە سەرلەنوێ‌ داڕشتنەوەی پەیوەندیی سیاسی- ئابووریی نێوان هەولێر و بەغدا. پرۆسەیەك كە لە سایەی لاسەنگیی تەرازوی هێزدا بەڕێوە بچێ‌ بە دڵنیاییەوە بە قەد ئەوەی كە پێویستە لەبەرژەوەندیی هەرێمدا نابێ‌ ‌و لەم پرۆسەیەدا بەغدا داوای "وەرگرتنەوەی" دەسەڵاتە "زەوتكراوەكانی" لەكوردستان دەكاتەوە، هەروەك لە نیوەی دەسەڵاتە هاوبەشەكانیشی خۆش نابێ‌.
لە وەرگرتنەوەكەدا پشت بە ماددەی 110ی دەستور دەبەستێ‌ ‌و لە دەسەڵاتە هاوبەشەكانیش هانا بۆ ماددەی 114 دەبا. لە هەردووكیشیاندا داواكانی دەستوورین، بەڵام رەنگە بۆ رێكخستنەوەی پرۆسەكە پێویستی بە دەركردنی یاساو دیاریكردنی میكانیزمی گونجاو بێت. ئەگەرێكی زۆر هەیە كە بەغداش لەو بڕوایەدا بێت كە نابێ‌ چیتر ماددەی 140 بە هەڵپەسێردراوی بمێنێتەوە، بەتایبەتی لەبەر دوو هۆ. یەكێكیان ئەوەیە كە بەغدا لەپێگەیەكی بەهێزەوە قسە دەكاو تەنانەت لە هەندێ‌ رووەوە باز بەسەر حكومەتی هەرێمدا دەدات، بە تایبەتی لە مەسەلەی دابینكردنی مووچەی هەموو یان بەشێكی كارمەندانی هەرێم، لەكاتێكدا كە ئەم ئەركە بەپێی دەستوور ‌و یاساكان لە ئەستۆی حكومەتی هەرێمدایە نەك حكومەتی فیدراڵ، وەك ئەوەی كە 12 ساڵە حكومەتی هەرێم پیادەی كردووە.
هۆی دووەم ئەوەیە كە لە ماوەی چوار ساڵی داهاتوودا، ئەگەر بەغدا خۆیشی داوای یەكلاكردنەوەی كێشەی سنووری مێژوویی نێوان كوردو عەرەب نەكات، كورد خۆی هەر داوای دەكات. دەبێ‌ ئەوەش لەبەرچاو بێ‌ كە بەغدای ساڵی پار، لەكاتی گەرم ‌و گوڕیی بانگەشەی ریفراندۆم، ئامادە بوو ساڵی داهاتوو كێشەی سنووریی مێژوویی نێوان كوردو عەرەب بە یەكجارەكی كۆتایی پێ‌ بهێنێ‌، بەو مەرجەی كە كورد واز لە ئەنجامدانی ریفراندۆم بهێنێ‌.
لاوازیی دەستەبژێری فەرمانڕەوای كوردستان پاش شكستهێنانی ریفراندۆم، دەستكەوتەكانی جێبەجێكردنی ماددەی 140 كەم دەكاتەوە، بەڵام زیانەكانی مانەوەی ماددەكە بە هەڵپەسێردراوی زۆرترن. بۆیە، بۆ كورد دەرچوون لە مەسەلەكە بە قازانجێكی كەمتر، چاكترە لە دەرنەچوون لێی بە هیچ قازانجێك، هەروەك ئەمە لە بەردەوامبوونی ململانێكە بۆ چەند ساڵێكی دیكە چاكترە.
فایلی سێیەم كە لە سەرەتای خولە تازەكەدا دێتە پێش، ئەندازەی بەشداریكردنی كوردە لە دەسەڵاتە فیدرالییەكاندا، كە ئەگەرێكی زۆر هەیە ئەویش، پاش شكستی ریفراندۆم، دابەزین بە خۆیەوە ببینێ‌. رەنگە لە خولی ئایندەدا سوننەكان پڕۆژە كۆنەكەیان زیندوو بكەنەوە كە پڕۆژەی داواكردنی پۆستی سەرۆكی كۆمارە.
لە خولی دووەمی سەرۆكایەتیی تاڵەبانیدا ئەمریكا و توركیاش پشتگیریان لە داوای سوننەكان كرد، بەڵام یەكڕیزیی ئەو كاتەی كورد هەوڵەكەی پوچەڵ كردەوە و پۆستەكەی بۆ كورد هێشتەوە. ئێستا گومان هەیە لە سایەی پەرتەوازەیی بەرەی ناوخۆییدا، كورد بتوانێ‌ ئەم پۆستە بۆ خۆی بهێڵێتەوە. بۆیە ئەگەر ئەم پۆستە لە دەست كورد دەرچێ‌. گەورەترین پۆست لە سیستمی سیاسیدا كە بەری دەكەوێ‌، پۆستی سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقە.
ئەمە هەمووی بەسەر یەكەوە تەنها یەك مانای هەیە، ئەویش ئەوەیە كە كورد لەسۆنگەی سەركێشییەكی ژێركەوتووەوە، بەشێكی زۆری دەستكەوتە بەدەستهێنراوەكانی لە دەست دەدا و هەرگیز ئەو پێگەیە بەدەست ناهێنێتەوە كە لە سەردەمی سەرۆكایەتیی تاڵەبانیدا لە بەغدا هەیبوو.
Print