Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
كەیسی جەمال خاشقچی ‌و لێكەوتەكانی

فەرید ئەسەسەرد
كەیسی جەمال خاشقچی ‌و لێكەوتەكانی

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

كەیسی گومبونی رۆژنامەنووسی سعودی جەمال خاشقچی دەنگدانەوەیەكی گەورەی لە سەرتاسەری جیهاندا هەبوو. ئەم كەیسە نمونەیەكی زیندووی ململانێی نێوان وشەی ئازادو دەسەڵاتە داپڵۆسێنەرەكانە. ئەوەی مایەی تێڕامانە ئەوەیە كە خاشقچی نە سیاسەتمەدارەو نە سەر بە هیچ حزبێكی سیاسییەو تەنانەت ئۆپۆزیسیۆنیش نیە، دژی رژێمی سعویەش نیە و خۆی بە بەشێك لە رژێم دادەنێ‌. بەڵام كێشەكەی ئەوەیە كە باوەڕی بە لیبرالیزم ‌و ئازادیی بیروڕا هەیە. خۆیشی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵێكی ئەمریكیدا وتویەتی " من لەگەڵ چاكسازی دام، بەڵام دژی تاكڕەویی دەسەڵاتدارم".
خاشقچی ساڵانێكی دورودرێژە لە خزمەتی رژێمی سعودیە دایەو ئەوەندەی پێی كرابێ‌ هەوڵیداوە ناشیرینییەكانی ئەو رژێمە كەم بكاتەوە. خاشقچی راوێژكاری توركی فەیسەڵ سەرۆكی هەواڵگریی سعودیە بووە. هەر ئەویش بوو كە لەسەر داوای دەوڵەت، كەوتە وتووێژ لەگەڵ ئوسامە بن لادن، كاتێك پەنای بۆ سودان بردبوو و لەوێ‌ نیشتەجێ‌ ببوو ‌و داوای لێ‌ كردبوو سودان بەجێ‌ بێڵێ‌ ‌و بگەڕێتەوە بۆ سعودیە. دوو جاریش سەرنوسەری رۆژنامەی "وەتەن"ی سعودی بووە، جاری یەكەم لە ساڵی 2003دا، بەڵام زوو لابرا چونكە وتارێكی لە دژی ئیبن تەیمیە بڵاو كردبۆوە. جاری دووەم لە ماوەی ساڵانی 2007-2010 دا سەرنووسەری هەمان رۆژنامە بووە. لە كۆتاییشدا هەر لابرا چونكە لە وتارێكیدا رەخنەی لە دەزگای ئەمر بلمەعروف ‌و نەهی عەن مونكەر گرتبوو. لە هەردوو جاردا لەسەر ئازادیی رادەربڕین لە رۆژنامەكە دور خراوەتەوە.
ساڵانی دواتر چووە دەرەوە، لە ئەمریكا گیرسایەوەو لە رۆژنامەی "واشنتن پۆست" كاری كرد. لەو رۆژنامەیەو لە چەند رۆژنامەیەكی تردا بیروڕا لیبرالییەكانی گەشەیان كردو هانیان دا رەخنەی توند لە سیاسەتی میر محەمەدی كوڕی سەلمان بگرێ‌. خاشقچی هیچ كات دژی رژێمی سیاسی نەبووە، بەڵام پێی وا بوە سعودیە لە سۆنگەی سیاسەتی میر محەمەدی كوڕی سەلمانەوە ناوبانگی نێودەوڵەتیی خۆی لەدەستداوەو لەناوخۆشدا توشی گێچەڵ بوە. خاشقچی پێی وابوو سیاسەتی پەیڕەوكراوی دەوڵەت بۆتە مایەی هەڵتەكاندنی سێ‌ بنەمای سەرەكی كە دەوڵەتی لەسەر دامەزراوە، یەكێكیان پەیوەندیی نێوان دەسەڵات ‌و دامەزراوەی وەهابییە، ئەوەی تر یەكپارچەیی بنەماڵەی دەسەڵاتدارە كە لە سۆنگەی سیاسەتە پەیڕەوكراوەكانەوە درزی قووڵی تێ‌ كەوتووەو سێیەمیان پەیوەندیی نێوان دەوڵەت ‌و هاووڵاتییە كە بە بەراورد لەگەڵ جاران، گەرم ‌و گوڕیی تێدا بەدی ناكرێ‌. ئەمە بەم واتایە دێت كە خاشقچی لە ئایندەی سعودیەو لە یەكپارچەیی بنەماڵەی دەسەڵاتدار نیگەران بوەو پێی وابوە سعودیە پێویستی بە چاكسازییە بەڵام بەو شێوەیە نا كە ئەمڕۆ میر محەمەد پیادەی دەكات.
خاشقچی چاكسازیخوازێكی ئاشتیخوازەو پێی وایە چاكسازی بەگرتنی ملیۆنێرەكان ‌و هەڵگیرساندنی جەنگی یەمەن نایەتە دی. سعودیە بە كوشتنی یان  دەستبەسەركردنی یان رفاندنی خاشقچی، ناوبانگی خۆی لەكەدار كردووە. خاشقچی كەسایەتییەكی جیهانییە. كاتێك شاژنی بریتانیا سەردانی سعودیەی كردبوو، مەلیك عەبدوڵڵا بەو جۆرە خاشقچیی پێ‌ ناساند بوو كە گرنگترین رۆژنامەنوسە لە سعودیە.
لێكەوتەكانی رووداوەكە هەر بەردەوامن. لە ئەمریكا 22 كۆنگرێسمان داوایان لە سەرۆكی ئەمریكا كردووە بەپێی یاسای ماگنیتسكی كە یاسایەكی تایبەت بە مافەكانی مرۆڤە، سزا بەسەر سعودیەدا بسەپێنێ‌. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش، میدیاكان سعودیەیان بەگیر هێناوە. هەرچەند سعودیە كۆمیتەیەكی بۆ لێكۆڵینەوە لە گومبونی خاشقچی پێكهێناوەو ناردویەتی بۆ توركیا، بەڵام كۆمیتەكە هیچی رانەگەیاندووە. هەرچەندیش بەڵێنی دابوو كە بە هاوكاریی توركەكان لە كەیسەكە دەكۆڵێتەوە، بەڵام لێدوانی ئەم دواییەی وەزیری دەرەوەی توركیا كە تێیدا وتبووی كۆمیتە سعودییەكە هیچ ئامادەییەكی بۆ هاوكاری نیشان نەداوەو رێگاش نادا پشكنەرە توركەكان بچنە ناو بینای كۆنسۆڵگەریی سعودیە لە ئەستەمبوڵ، دەری دەخا كە سعودییەكان زۆر پێخۆشحاڵ نین بە بەشداریی پشكنەرە توركەكان لە كەیسەكەدا.
كەیسی خاشقچی ئەو راستییەی ساغ كردەوە كە دەوڵەتێكی گرنگی وەكو سعودیە بە سەركردەی بێ‌ ئەزمون بەڕێوە ناچێ‌. كاتێك سیاسەت لەسەر بنەمای هەڵەشەیی ‌و هەڵچون ‌و تۆقاندن ‌و تاكڕەوی بەڕێوە دەبرێ‌، دەوڵەت چارەنوسێكی نادیاری دەبێت.
Print