Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
وەرچەرخانێكی گرژتر لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكاو توركیادا

فەرید ئەسەسەرد

وەرچەرخانێكی گرژتر لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكاو توركیادا

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

پاش لێدوانە یەكلاكەرەوەكەی سەرۆكی توركیا ئەردۆغان سەبارەت بە پەشیمان نەبونەوەی لە كڕینی سیستمی موشەكی ئێس 400ی روسی، پەیوەندییەكانی توركیا- ئەمریكا چوونە قۆناغێكی گرژترەوە. سەرۆكی ئەمریكا ترەمپ دانی بە خۆیدا نەگرت ‌و تووشی شۆك بوو. دەم ‌و دەست هەڕەشەی كرد كە تا كۆتایی تەموز هیچ ناكا، بەڵام لەوە بەدواوە دەستی ئاوەڵا دەبێ‌ ‌و دەست بە سزادان دەكات.
خاڵی سەرنجڕاكێش لە مەسەلەكەدا ئەوەیە كە واشنتن هەرچەند مەسەلەی كڕینی سیستمی ئێس 400ی زۆر بە هەند وەرگرتووە، كەچی لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا بە پشوو درێژی مامەڵە لەگەڵ توركیا دەكاو خۆی لە بڕیاری بە پەلە دەپارێزێ‌. ئەمەش نەریتێكە لە سەرۆكێكی وەك ترەمپ ناوەشێتەوە كە زۆربەی بڕیارەكانی هەڵچوونیان پێوە دیارەو بە چاكی لێیان نەكۆڵدراوەتەوە. ئەردۆغان كاتێكی گونجاوی بۆ راگەیاندنی بڕیارە یەكلاكەرەوەكەی هەڵبژاردووە، چونكە لە لایەك ئەمریكا هەڕەشەی هێرش كردنە سەر ئێران دەكات ‌و لە لایەكی ترەوە ئەمریكا لە سەروبەندی شەڕێكی ئابوورییە دژ بە چین ‌و لەولاشەوە روسیاو چین گەیشتوون بە سازان بۆ كۆتایی هێنان بە هەژموونی دۆلاری ئەمریكی لە جیهاندا.
وەك دەردەكەوێ‌، ترەمپ لە یەك كاتدا لە چەند بەرەیەك دەجەنگێ‌. ئەمەش وای لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا كردووە، بە سەرلێشێواییەوە هەنگاو بنێ‌ ‌و بەرچاو روون نەبێ‌.
واشنتن هەڕەشەی كردووە كە لێرە بەدواوە توركیا لە شەریكایەتیی پیشەسازیی سوپایی دەردەكاو نە فڕۆكەكانی ئێف 35 رادەستی توركیا دەكاو نە فڕۆكەوانەكانی مەشق پێ‌ دەكا. بەڵام واشنتن هەر بەوە داناكەوێ‌، بەڵكو بە دڵنیاییەوە پاش تەموز دەست بە سەپاندنی سزای ئابووری بەسەر توركیادا دەكات.
شتێك هەیە وا لە ترەمپ دەكا پەلە لە سزادانی توركیا نەكات. رەنگە ئەو شتە ئەوە بێ‌ كە هێشتا ترەمپ بێئومێد نەبووە لە هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی كڕینی سیستمی ئێس 400ی روسی، بەتایبەتی كە ئەردۆغان لە رەوتی لێدوانەكەیدا ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە كە مەرجەكانی كڕینی ئێس 400ی روسی لە مەرجەكانی كڕینی سیستمی پاتریۆتی ئەمریكی باشترن.
كەس نازانێ‌ ئەم قسەیە بە مەبەست كراوە یان بێ‌ مەبەست. بەڵام ئەگەر وامان دانا كە قسەكە بە مەبەست كراوە، پەیامە شاراوەكەی بەمجۆرە دەبێ‌ كە ئەگەر واشنتن مەرجی باشتر بۆ كڕینی سیستمی موشەكی پاتریۆت بڕەخسێنێ‌، ئەوا توركیا پێداچوونەوە بە بڕیارەكەیدا دەكات و واز لە كڕینی سیستمی ئێس 400 دێنێ‌. ئەگەر ئەمە وا دەرچوو، توركیا بە دڵنیاییەوە مەرجی دەبێ‌، لەوانە بەدەستهێنانی كۆمەكی پێویست بۆ چاككردنی باری ئابوورییەكەی. هەروەها دەشێ‌ توركیا داوا بكات رێی پێ‌ بدرێ‌ دەستئاوەڵا بێ‌ لە كڕینی نەوتی ئێران. بەڵام لە ئەگەری پەشیمانبوونەوەی توركیا لە گرێبەستی كڕینی ئێس 400، توركیا بەر غەزەبی روسیا دەكەوێ‌ ‌و ئەم غەزەبە لە ئیدلب ‌و سەرتاسەری ناوچەكانی باكووری رۆژئاوای سوریا رەنگدەداتەوە.
سەرەڕای هەموو شتێك، هێشتا توركیا كاری گرنگی بەدەستەوەیە. لە دۆخی سووربوونی لەسەر كڕینی سیستمی ئێس 400دا، توركیا هەر ئەوەی بۆ دەمێنێتەوە كە پەیوەندی بە كامپی روسیا- چینەوە بكا. ئەمەش سەر ئێشەیەكی زۆرتر بۆ سیاسەتی ئەمریكا دروست دەكا.
لە هەمووی ناخۆشتر بۆ ئەمریكا ئەوەیە كە ئێران لە هەردوو سەری هاوكێشەكەدا براوە دەبێ‌. ئەگەر توركیا مەرجی كڕینی نەوتی ئێرانی بەرامبەر بە وازهێنان لە كڕینی ئێس 400 دانا، ئێران قازانج دەكا. ئەگەر گرێبەستەكەی ئێس 400 یش، بەو جۆرەی كە روسیا و توركیا پلانیان بۆ داناوە، هەر بەردەوام بوو، توركیا بۆ بەرپەرچدانەوەی سزاكانی ئەمریكا، ئابڵوقەی سەر ئێران دەشكێنێ‌ ‌و پابەند نابێ‌ بە بایكۆت كردنی كڕینی نەوت لە ئێران. لێرەش هەر ئێران قازانج دەكا.
لە لایەكی ترەوە، ئەم دۆخە هەمووی بەسەر یەكەوە، ژینگەیەكی لەبار بۆ بەڕێوەچوونی پلانە ستراتیجییەكەی ئەمریكا بۆ بانگەشەكردن بۆ "گرێبەستی سەدە" بۆ چارەسەركردنی كێشەی فەلەستین پێكناهێنێ‌.
لە ناو ئەم هەموو جەنجاڵەدا، فاكتەرێكی شاراوە یاخود نیمچە شاراوە هەیە كە پەیوەندیی بە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیی ساڵی داهاتووەوە هەیە. ترەمپ كە نیازی خۆكاندیدكردنی بۆ خولی دووەمی سەرۆكایەتی هەیە، پلانێكی وای دانابوو كە هەموو ئامانجەكانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا لە چوار ساڵی خولی یەكەمی سەرۆكایەتییەكەی بەدی بێنێ‌، لە كاتێكدا هەموو ئەوەی كە ئەمریكا لە سەردەمی ترەمپ هەوڵی بۆ داوە، هیچی لێ‌ سەوز نەبووەو جیهانی بردۆتە سەر لێواری جەنگ. ئەگەر لە ماوەی ئەو ساڵ ‌و نیوەی لەبەردەم ترەمپ دایە، ئەمریكا لە بوارێكی زەقی سیاسەتی دەرەوەدا سەركەوتنێكی گەورەو بەرچاو بەدەست نەهێنێ‌، زۆر ئەستەم دەبێ‌ ترەمپ یان هەر كاندیدێكی دیكەی پارێزگارە تازەكان، لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیدا سەركەوتوو بێت. بۆیە دەبێ‌ بە بایەخێكی زۆرەوە بڕوانرێتە فاكتەری هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیی ئەمریكا كە فشارێكی زۆری لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ترەمپ دروست كردووەو وای لێ‌ دەكا هەنگاوەكانی، بەقەد ئەوەی كە پێویستە، هاوسەنگ ‌و تاوتوێكراو نەبن.

Print