Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
بژاردە سەختەكانی پاش ریفراندۆم

فەرید ئەسەسەرد
بژاردە سەختەكانی  پاش ریفراندۆم

فەرید ئەسەسەرد

ئەوەی كە لە ناوچە جێناكۆكەكان بەشێوەیەكی گشتی ‌و لە كەركوك بەشێوەیەكی تایبەت دەگوزەرێ‌، دەری دەخا كە دەستەبژێری حوكمڕانی كوردستان هیچ تێڕوانینێكی روونی بۆ قۆناغی دوای ریفراندۆم نەبوەو هیچ ئامادەكارییەكی بۆ ئەگەری داخستنی دەروازە سنورییەكان ‌و فڕۆكەخانەكان نەكردووەو هیچ بەرنامەیەكیشی بۆ ئەگەری هەڵایسانی شەڕ نەبوە. ئەمەش خۆی لەخۆیدا كەموكوڕییەكی گەورەی ئەو دەستەبژێرەیە كە لە خوێندنەوەی پێشهاتەكانی ئایندەدا كۆڵەوارەو هەنگاوەكانی برێكی زۆر سەركێشییان تێدایەو فڕی بەسەر بیری ستراتیجییەوە نییە.
ریفراندۆم لە ژینگەیەكی شپرزەدا ئەنجام درا. یەكەم، بەپێچەوانەی ئەوەی كە بانگەشەی بۆ كراوە، ریفراندۆم لەكاتێكی زۆر خراپدا، لەسەروبەندی تێكشكانی داعش ‌و نزیكبونەوەی لە فەوتانی یەكجارەكی، رێك خرا. لە جەنجاڵی پڕۆپاگەندەیەكی چڕدا كە گوایە هیچ كاتێك بەقەد ئەوەی ئێستا بۆ ریفراندۆم لەبار نیەو نابێ‌ دەرفەتە گونجاوەكە لەدەست بدرێ‌، چەواشەكارییەكی زۆر هاتە ئاراوەو لەنێوان پڕوپاگەندەی كاتی لەبارو بانگەشەی لەدەستنەدانی دەرفەتی گونجاودا راستییەكە ون بوو. دووەم، هیچ پشتیوانییەكی دەرەكی، جیهانی ‌و ناوچەیی، بۆ ریفراندۆم دابین نەكراو لەدەستدانی فاكتەری دەرەكی بەهەند وەرنەگیرا. سێیەم، بەهیچ شێوەیەك پێشبینیی كاردانەوەی توندی بەغداو هەروەها كاردانەوەی دوو دراوسێكەمان، توركیاو ئێران، نەكراو بەچاوێكی سوكەوە تەماشای هەڕەشەكانیان كرا. لەڕاستیدا میتۆدی بەڕێوەبردنی ریفراندۆمەكە هەر لە سەرەتاوە بە چەردەیەك كەموكوڕییەوە هاتە ئاراوەو هەڵەی كوشندەی تێكەوت.
پرۆسەی ریفراندۆم  بەو جۆرەی كە دەستەبژێری حوكمڕانی كوردستان رایی كردووە، لەسەر دو بنەما دامەزرا یەكێكیان، سەپاندنی دیفاكتۆیەكی تازەیەو ئەوی تر گرەوكردنە لەسەر كات. ئەوەندەی مەسەلەكە كاری بەسەر بنەمای یەكەمەوە هەیە، سەپاندنی دیفاكتۆی تازە پێویستی بە هێزو توانای زۆرو بەرنامەی هەمەلایەنەو پشتیوانیی دەرەكییە.
ئەم مەرجانەش لە ڕایی كردنی ریفراندۆمەكەدا بەهیچ شێوەیەك لە ئارادا نەبون. مەسەلەی سەپاندنی دیفاكتۆی تازە مەسەلەیەكی دابڕاو لە مەسەلەكانی تر نیە. هەر لایەنێك خوازیار بێ‌ دیفاكتۆیەكی تازە بسەپێنێ‌، دەبێ‌ پێشتر ئەو ئەگەرەی لەبەرچاو بێ‌ كە لایەنی بەرامبەریش لەوانەیە بتوانێ‌ بەرپەرچی دیفاكتۆ تازەكە بداتەوەو خۆیشی دیفاكتۆیەكی تازە بسەپێنێ‌، لێرەدا سەپاندنی دیفاكتۆی یەكەم پوچەڵ دەبێتەوەو دیفاكتۆی دووەم برەو پەیدا دەكات، چونكە عیبرەت لە سەپاندنی دیفاكتۆدا نیە، بەڵكو عیبرەت لەبەردەوامبوونی دیفاكتۆكە دایە.
ئەوەندەی مەسەلەكەش پەیوەندیی بە كاتەوە هەیە، گرەو كردن لەسەر كات، بەئومێدی گۆڕانی هەڵوێستی نێودەوڵەتی ‌و گۆڕانی  هاوكێشە سیاسییەكان، كارێكی مسۆگەر نییە، رەنگە سەركەوتوو بێ‌ ‌و رەنگە سەركەوتوو نەبێ‌. لێرەدا مەسەلەكە وەك قوماری لێ‌ دێ‌ كە تێیدا دۆڕان ‌و بردنەوە دەوەستێتە سەر چانس، نەك توانا. بەڵام خراپترین لایەن لەم یارییەدا ئەوەیە كە ئەم یارییە لەكاتی دۆڕاندا رەنگە بەكارەسات كۆتایی بێت.
لەم هەلومەرجەی ئێستادا، لەبەر ئەوەی پڕۆسەی ریفراندۆم زۆر بە پەرپوتی ‌و بەبێ‌ ئامادەكاریی پێویست بەڕێوە چووە، دۆخێكی نالەبار سەرتاپای ناوچە جێناكۆكەكانی گرتۆتەوە كە نزیكە لە ئەگەری هەڵایسانی شەڕ. گرنگترین هەنگاو لەم رووەوە كاركردنە بەهەر شێوەیەك بێ‌ بۆ هێوركردنەوەی دۆخە گرژەكەو دانانی بەرنامەیەكی پوخت بۆ كەمكردنەوەی زیانەكانی هەرێم ‌و رێگرتن لەهەڵایسانی شەڕ.
دیارە شەڕ لە بەرژەوەندیی هیچ لایەكدا نیە بەڵام ئەگەر هەڵگیرسا، جوگرافیایەكی فراوان ‌و ناو شارەكان دەگرێتەوەو ماڵوێرانییەكی زۆر لەگەڵ خۆیدا دێنێ‌. بۆیە هەر چارەسەرێكی گونجاو بژاردەی شەڕ لە كوردستان دوور بخاتەوە، دەبێ‌ لە پێشی پێشەوەی هەموو بژاردەكانی تر بێت. دواتریش دەبێ‌ هەلومەرجی پێویست بۆ هێنانە دیی ئاشتییەكی سەقامگیر، بەرێككەوتن ‌و سازان، لەڕێی دایەلۆگی بنیاتنەرەوە، دەستەبەر بكرێت.
Print