Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
ئەم هاوپەیمانە پشتی پێ‌ نابەسترێ‌

فەرید ئەسەسەرد
ئەم هاوپەیمانە پشتی پێ‌ نابەسترێ‌

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

بەم ناونیشانەی سەرەوە، رۆژنامەی "تایمس"ی بەریتانی لە سەروتاردا باسی هێرشی ئەم دواییەی توركیای كردووە بۆ سەر هێزەكانی سوریای دیموكرات لە رۆژهەڵاتی فورات لە سوریاو سەرۆكی ئەمریكا دۆناڵد ترەمپی وا نیشان داوە كە هاوپەیمانێكە ناكرێ‌ پشتی پێ‌ ببەسترێ‌. رەخنەكانی رۆژنامەكە لە سەرۆكی ئەمریكا بەشێكن لە شاڵاوێكی رەخنەگرتن لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكاو بڕیارە شێواو و كتوپڕەكانی ترەمپ.
كشانەوەی ئەمریكا لە سوریا شتێكی چاوەڕوانكراو بوو، بەڵام كەس پێشبینی ئەوەی نەدەكرد ترەمپ گڵۆپی سەوز بۆ توركیا بۆ هێرشكردنە سەر كورد هەڵكا، بەتایبەتی كە كوردی سوریا هاوپەیمانی ئەمریكا بوون لە شەڕی دژی داعش ‌و بەشێكیش بوون لە جەنگی جیهانیی دژ بە تیرۆر. بۆیە مەسەلەكە وا كەوتەوە كە ئەمریكا هاوپەیمانێكە پشتی پێ‌ نابەسترێ‌ ‌و زۆر بە ئاسانی دەست لە هاوپەیمانەكانی هەڵدەگرێ‌.
لە مێژووی مۆدێرنی كورددا، ئەمە سێیەم جارە ئەمریكا دەستبەرداری كورد دەبێ‌. لە ساڵی 1975 دا ئەمریكا پشتگیریی رێككەوتننامەی جەزایری نێوان شای ئێران ‌و سەددام حسێنی كرد، لە كاتێكدا كە ساڵێك لەوەوبەر، بەڵێنی بە كورد دابوو كە پشتگیرییان دەكا. دەستهەڵگرتنی ئەمریكا لە كورد لە ساڵی 1975 بووە هۆی هەرەسهێنانی شۆڕش. بەپێی راپۆرتی ئۆتیس پایك كە كۆنگرێس بۆ تاوتوێكردنی هۆكارەكانی دەستهەڵگرتن لە كورد پێكی هێنابوو، واشنتۆن كوردی وەك "كارت" بەكارهێناوە، نەشیویستووە شۆڕشەكەیان سەركەوتن بەدەست بێنێ‌، بەڵام بەلایەوە گرنگ بووە دژی رژێمی عیراق بجەنگن تا ئەو كاتەی رژێمی عیراق مەرجەكانی شای ئێران ‌و ئەمریكا پەسەند دەكات.
هەر ئەو راپۆرتە دان بەوەدا دەنێ‌ كە ئەگەر حكومەتی نیكسۆن ‌و وەزیری دەرەوە هێنری كیسنجەر لەساڵی 1974 بەڵێنیان بە كورد نەدایە، كورد لەگەڵ بەغدا رێك دەكەوت ‌و بەبێ‌ خوێن رشتن ئۆتۆنۆمیی بەدەست دەهێنا.
جاری دووەم لە ساڵی 1996 بوو، كاتێك ئەمریكییەكان بەڵێنیان بە تاڵەبانی ‌و ئەحمەد چەلەبی دا كە هەر هێرشێكی هێزەكانی سەددام حسێن بۆ سەر هەولێر، رووبەڕووی كاردانەوەیەكی توندی ئەمریكا دەبێ‌. بەڵام ئەمریكییەكان بەڵێنەكەیان نەبردە سەرو هەولێریان بە تەنها بۆ چارەنووسی خۆی بەجێهێشت.
لە راستیدا ئەمریكا، وەك هێزێكی جیهانی، ناتوانێ‌ واز لەم نەریتە بێنێ‌، بەتایبەتی لە سەردەمی ترەمپ دا كە دروشمە سەرەكییەكەی هەر لە سەرەتاوە بریتی بوو لە "ئەمریكا پێش هەر شتێكی تر".
هاوپەیمانیی كوردی سوریا لەگەڵ ئەمریكا هەڵەیەكی ستراتیجی بوو و گوزارشت لە بیركردنەوەیەكی كورتبین دەكات. چوونی هێزە بچوكەكان بۆ ناو جیهانی پەیوەندیی نێودەوڵەتی هەمیشە كارێكی مەترسیدارە، چونكە هیچ شتێك گەرەنتیی ئەوە ناكات كە بچوكەكان وەك "كارتی فشار" بەكار ناهێنرێن، بەتایبەتی كە نەریت وایە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا هیچ رێككەوتنێكی نوسراو لە ئارادا نابێ‌ ‌و زۆربەی جاریش ئەوەی كە كۆتایی بەو پەیوەندییە دێنێ‌، لایەنە لاوازەكە نییە.
هەڵكردنی گڵۆپی سەوز بۆ توركیا بۆ هێرش كردنە سەر كورد جگە لەوەی كە بۆ كورد خراپ بوو، بۆ ئیسرائیلیش خراپ بوو، چونكە كشانەوەی كتوپڕی ئەمریكا لە سوریا، جگە لەوەی كە هەموو پلانەكانی كوردی تێكدا، ئیسرائیلیشی بە تەنیا لە بەردەم سوریاو حزبوڵڵاو ‌و ئێران ‌و توركیا بەجێ هێشت. لە مێژووی ئیسرائیلدا هیچ كات بە قەد ئێستا، لە میدیاكاندا هێرش نەكراوەتە سەر ئەمریكا. ئیسرائیلییەكان هەست دەكەن ترەمپ ناپاكیی لەگەڵیاندا كردووە. بە هەمان پێودانگ سعودییەكانیش لە سیاسەتی ترەمپ نیگەرانن، بەتایبەتی كە پاش هێرشەكانی سەر دامەزراوە نەوتییەكانی ئارامكۆ، چاوەڕوانی هەڵوێستێكی توندتریان لێ‌ دەكرد. بەپێی ئەوەی كە لە ناوچەكەدا دەگوزەرێ‌، هەموو هاوپەیمانەكانی ئەمریكا، لە كوردی سوریاوە تا ئیسرائیل ‌و سعودیە ‌و ئیمارات، سەرقاڵی پێداچوونەوەن بە ستراتیجی بەرگری ‌و ئاسایشی خۆیان، چونكە بۆ هەموویان دەركەوتووە كە ئەمریكای ترەمپ ناتوانێ‌ ببێتە ئەو هاوپەیمانەی لە كاتی تەنگانەدا پشتی پێ‌ دەبەسترێ‌.
كوردی سوریا لە كاتێكدا كە لە ئەمریكا ئومێدبڕ بوون، ئێستا ئومێدیان لەسەر ئەوە هەڵچنیوە كە دەرفەتێكی گونجاویان بۆ بڕەخسێ‌ بۆ چوونە پاڵ بەرەی روسیاو سوریا. وتاری مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سوریای دیموكرات، لە پەیمانگەی واشنتۆن بۆ توێژینەوەكانی رۆژهەڵاتی نزیك، نیشانی دەدا كە مۆسكۆ خوازیارە كوردی سوریا بەلای خۆیدا رابكێشێ‌ ‌و پشتیوانی لە ئاشتكردنەوەی كورد ‌و دیمەشق دەكات. پاش ئەزموونی تاڵی كورد لەگەڵ ئەمریكییەكان، ئاشتبوونەوەی كوردو دیمەشق وەك چارەسەرێكی پەسەندكراو خۆی دەنوێنێ‌ ‌و لە بەرژەوەندیی كورددایە.
لەم هەلومەرجەی ئێستادا هێرشە كتوپڕەكەی توركیا هەموو كارتەكانی تێكەڵ ‌و پێكەڵ كردووەو دۆخی سوریای ئاڵۆزتر كردووە. توركەكان پێویستیان بە سەركەوتنێكی خێرایە ‌و دەترسن شەڕەكەیان لێ‌ ببێ‌ بە تەڵە. زۆرتر لەوە نیگەرانن كە رۆژهەڵاتی فورات ببێتە یەمەنێكی ترو نەتوانن بە ئاسانی لێی دەرچن، بۆیە بە سەركەوتنێكی بچووك رازی دەبن. لە وتارەكەیدا، مەزڵوم عەبدی وتی كە پلانیان هەیە تا یەك ساڵ شەڕ بكەن. ئەگەر كوردی سوریا بتوانن ئەم پلانە جێبەجێ‌ بكەن، توركیا دووچاری شەڕێكی پڕوكێنەر دەبێ‌ كە كاریگەریی ئێجگار خراپی لەسەر ئابوورییەكەی دەبێ‌ ‌و دەربازبونیش لێی قورس دەبێ‌.
ئەوەی تای تەرازووی ئەم سیناریۆیە گران دەكا، ئەوەیە كە كەس نایەوێ‌ توركیا بە سەركەوتنی گەورە لە شەڕەكە دەرچێ‌. لەم هەلومەرجەی ئێستادا تەنانەت مۆسكۆو دیمەشقیش نایانەوێ‌ كورد لە یارییەكە بێتە دەرێ‌. ئەمەش رێ‌ بۆ هاتنە ئارای زۆر سیناریۆ خۆش دەكا. تاكە لایەن كە لە هەموو روویەكەوە زیانمەند دەبێ‌، ئەو هێزانەی ئۆپۆزیسیۆنی چەكداری سوریان كە لە توركیا مەشقیان پێ‌ كراوەو لەگەڵ هێزەكانی توركیا گەڕاونەتەوە بۆ رۆژهەڵاتی فورات. سەرەڕای هەموو شتێك كوردی سوریا بەرپەرچی هێرشێكی بیانی دەدەنەوەو بەرگری لە خاكی سوریا دەكەن، لە كاتێكدا كە هێزە چەكدارەكانی ئۆپۆزیسیۆن شان بە شانی هێزێكی داگیركەری دژی هاووڵاتییانی خۆیان دەجەنگن، كە ئەمەش هیچ مەرجێكی نیشتمانپەروەرییان بۆ ناهێڵێتەوە. رەنگە گونجاوترین سیناریۆ بۆ هەموو لایەك ئەوە بێ‌ كە نە توركیا سەركەوتنی گەورەی چنگ كەوێ‌ ‌و نە كوردیش رووبەڕووی تێكشكانێكی كەمەرشكێن ببێ‌.
Print