وەرزی فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان

وەرزی فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

كتوپڕ، لە ماوەیەكی پێوانەییدا، ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بووە مەیدانی تەراتێنی فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان. هەرچەند ئەم چەكە چەكێكی ستراتیجی نییە، بەڵام تاقیكردنەوە سەلماندوویەتی كە كاریگەرە ‌و زۆر ئەركی سەختی پێ‌ ئەنجام دەدرێ‌.
دواترین هێرشی فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان، چەند رۆژێك لەمەوبەر ئەنجام درا، كاتێك 10 فڕۆكەی بێ‌ فڕۆكەوان، كتوپڕ بۆمبارانی دامودەزگاكانی كۆمپانیای نەوتی ئارامكۆیان كرد لە رۆژهەڵاتی سعودیە. ئەم رووداوە لە سعودیە وەك بوومەلەرزە وا بوو، بەتایبەتی كە حوسییەكان لێپرسراوێتییەكەیان گرتە ئەستۆ. ئەو شوێنەی كە بۆردومان كرا، رۆژانە 7 ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم دێنێ‌ ‌و ئەو دامودەزگایانەی كە وێران كراون، 70% ی نەوتی بەرهەمهێنراوی ئارامكۆ دەپاڵێون. ئەم ئۆپەراسیۆنە بووە هۆی نیواونیو دابەزینی بەرهەمی نەوتی سعودیە.
مەسەلەكە مەسەلەی وێرانكردنی دامودەزگایەكی پەترۆڵی نییە. مەسەلەكە ئەمەی تێپەڕاندووە ‌و ئاماژەی گەورەی لە خۆ گرتووە. یەكەم، ئۆپەراسیۆنەكە بەم مانایە دێت كە حوسییەكان جەنگیان بە خەستی گواستۆتەوە بۆ ناو قوڵایی سعودیەو لە توانایاندایە گێچەڵی گەورەتر بۆ سعودیە دروست بكەن. دووەم، بەم ئۆپەراسیۆنە حوسییەكان لەوە دەرچوون كە وەك گروپێكی لۆكاڵی یاخی تەماشا بكرێن. حوسییەكان پاش چوار ساڵ لە هەڵایسانی جەنگی یەمەن، توانای ئەوەیان پەیدا كردووە كە كاریگەری لەسەر بازاڕی جیهانیی وزە دروست بكەن ‌و ئێستا بە بەكارهێنانی ئەم چەكە تاكتیكییە، بوونەتە ئەكتەرێكی گەورە لە یارییەكەدا. دیارە ئیماراتییەكان ژیرتر بوون، چونكە هەر كە حوسییەكان هەڕەشەی گواستنەوەی شەڕەكەیان بۆ ناو ئیمارات كرد، دەستبەجێ‌ گۆڕانێكی كتوپڕ بەسەر سیاسەتی ئیماراتدا هات ‌و ئیمارات خێرا خۆی لە سعودیە جیاكردەوەو رایەڵەیەكی لەگەڵ حوسییەكاندا دروست كرد.
مەسەلەكە هەر بەم دوو خاڵە داناكەوێ‌. وێرانكردنی دامودەزگا نەوتییەكانی ئارامكۆ نیشاندەری ئەوەیە كە كەموكوڕییەكی گەورە لە سیستمی بەرگری ئاسمانیی سعودیەدا هەیە. شوێنە بۆردومانكراوەكان نزیكەی 1300 كیلۆمەتر لە سەنعاوە دوورن. ئەمەش بەم مانایە دێت كە فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكانی حوسییەكان قەڵەمڕەوێكی فراوانیان لە ناو خاكی سعودیە بڕیوە، بەبێ‌ ئەوەی سعودییەكان هەستی پێ‌ بكەن، جگە لەوەی كە ئۆپەراسیۆنەكە بەڵگەی ئەوەیە كە سعودییەكان كەموكوڕییەكی زۆریان لە بواری هەواڵگریدا هەیەو دامودەزگا هەواڵگرییەكانیان كەمتەرخەمن.
بڵاوبوونەوەی فڕۆكەی بێ‌ فڕۆكەوان لە ناوچەكەدا دیاردەیەكی مەترسیدارەو مایەی زیاتر ئاڵۆزكردنی رەوشەكەیە. لە ماوەیەكی نزیكدا بەكارهێنانی ئەم چەكە زۆر پەرەی سەند. توركیا لە لیبیا دژی هێزەكانی جەنراڵ حەفتەرو لە هەرێمی كوردستان دژی پەكەكە بەكاری هێناوە. هەروەها ئیسرائیل لە سوریاو لەم دواییەدا لە لوبنان دژی حزبوڵڵا و لە عیراق دژی حەشدی شەعبی بەكاری هێناوە. وا ئەمجارەش حوسییەكان دژی فڕۆكەخانەو دامودەزگا پەترۆڵییەكانی سعودیە بەكاریان هێناوە.
هۆی بڵاوبونەوەی ئەم چەكە بەم خێراییە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان زۆرتر توانای ئەنجامدانی مانۆڕیان هەیەو بە بەراورد لەگەڵ فڕۆكە جەنگییەكاندا خەرجییەكی كەمتریان دەوێ‌، جگە لەوەی كە بۆ بەكارهێنەر هیچ زیانی گیانیی لێ‌ ناكەوێتەوە، ئەو تەكنەلۆژیایەش كە لەم چەكەدا بەكار دەهێنرێ‌، ئاسانتر دەست دەكەوێ‌. دڵنیابوونی لایەنە بەكارهێنەرەكان لە كارایی ئەم چەكە، خۆی لە خۆیدا فاكتەرێكە بۆ پەرەپێدان ‌و زۆرتر بەكارهێنانی. ئەمەش دەرفەتێكی زۆرتر بۆ بڵاوبوونەوەی دەڕەخسێنێ‌. لە ناوچەكەدا هیچ دەوڵەتێك بە قەد ئیسرائیل لە بڵاوبوونەوەی ئەم چەكە زیانمەند نابێ‌. بەدەستهێنانی ئەم چەكە بە خەرجییەكی كەم ‌و بە تەكنەلۆژیایەكی مامناوەنجی، رەنگە ببێ‌ بە هاندەر بۆ بەدەستهێنانی فڕۆكەی بێ‌ فڕۆكەوان لە لایەن حزبوڵڵای لوبنان ‌و بزوتنەوەی حەماسی فەلەستینەوە. لەمەش خراپتر ئەوەیە كە رێكخراوە تیرۆریستییەكان دەستیان بەم چەكە بگاو لە كردەوە تیرۆریستییەكاندا بەكاری بێنن.
ئەم شیكردنەوەیە وێنەی رەوشێكی تاریك بۆ ناوچەكە دەكێشێ‌، ئەگەر هەنگاوی كارا بۆ چارەسەركردنی كێشەكان نەنرێ‌، چونكە بە ئاسانی دەستڕاگەیشتن بە تەكنەلۆژیای وێرانكردن، دەشێ‌ هاندەر بێ‌ بۆ قورسكردنی تای تەرازووی رێگەچارە زەبرەكان، بەتایبەتی كە فڕۆكە بێ‌ فڕۆكەوانەكان لە ئاسمانێكی كراوەدا لە فڕۆكە جەنگییەكان دەستئاوەڵاترن بۆ زاڵبوون بەسەر كێشەكانی جوگرافیادا.

Sunday, September 29, 2019
print Print