Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
ئێران ‌و ئیسرائیل ‌و رێككەوتنە ئەتۆمییەكە

فەرید ئەسەسەرد
ئێران ‌و ئیسرائیل ‌و رێككەوتنە ئەتۆمییەكە

فەرید ئەسەسەرد

هەفتەی رابردوو میدیاكان بۆچونێكی وایان بڵاوكردەوە كە ناوچەكە لەسەر لێواری جەنگێكی وێرانكەرەو زۆرتر جەختیان كردە سەر ئەگەری هەڵایسانی شەڕ لە نێوان ئێران ‌و ئیسرائیل.
ئاشكراشە كە هەڵایسانی شەڕ لە ناوچەكە بەدوور نازانرێ‌ بەڵام لە بەرامبەریشدا هەوڵەكان بۆ رێگرتن لە خراپتربونی رەوشەكە هەر بەردەوامن.
چوارشەممەی داهاتوو بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، سەردانی مۆسكۆ دەكاو لەگەڵ سەرۆكی روسیا ڤلادیمیر پۆتین كۆ دەبێتەوە. بەدڵنیاییەوە بابەتی سەرەكیی وتووێژی هەردوولا پەیوەندیی بە سوریاوە دەبێ‌.
سەردانەكەش ماوەیەكی كەم پێش یەكلابونەوەی هەڵوێستی ئەمریكا سەبارەت بە مانەوە یان كشانەوە لە رێككەوتنە ئەتۆمییەكەی ئێران ئەنجام دەدرێ‌ كە ئەمەش بەم مانایە دێت كە پوتین ‌و نەتانیاهۆ باسی رێككەوتنە ئەتۆمییەكە ‌و بڵاوبونەوەی هێزەكانی ئێران لە سوریا دەكەن.
روسەكان پشتگیریی بەردەوامبونی رێككەوتنە ئەتۆمییەكە دەكەن ‌و پێیان وایە رێككەوتنەكە بۆ دەستەبەركردنی سەقامگیریی ناوچەكە زۆر گرنگە. زۆربەی لایەنە نێودەوڵەتییەكانیش پشتگیریی بەردەوامبونی رێككەوتنەكە دەكەن. بە كردەوەش، ناوچەكەو هەروەها هەموو جیهان، پێویستی بە بەردەوامبونی رێككەوتنەكەیە بەڵام هێشتا نەزانراوە روسیا تا چ ئەندازەیەك دەتوانێ‌ جڵەوی ئیسرائیل بگرێ‌. ئەگەر نەتانیاهۆ بە دەستبەتاڵی لە مۆسكۆ بگەڕێتەوە، هەموو ئەگەرەكان بەكراوەیی دەمێننەوە، بەتایبەتی ئەگەر ترەمپ بڕیاریدا لە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە بكشێتەوە.
ئەگەر ئەمریكاو ئیسرائیل پلانی روخاندنی رژێمی ئیرانیان بەدەستەوە بێ‌، زۆر ئەستەمە ئەم ئامانجە بەبێ‌ لەشكركێشیی زەمینی ئەنجام بدرێ‌. رژێمی ئێران بە گورزی ئاسمانی ‌و موشەكی ناڕوخێ‌، بە تایبەتی كە لە ئێران ئۆپۆزیسیۆنێكی بەهێز نییەو هەر لەشكركێشییەك بۆ سەر وڵاتێكی بەربڵاوو خاوەن ژمارەیەكی زۆری دانیشتوان (نزیكەی 80 ملیۆن) لە سەركێشییەكی گەمژانە بەولاوە هیچی تر نابێ‌، جگە لەوەی كە ئێران دەتوانێ‌ خۆی لەبەردەم گورزە ئاسمانی ‌و موشەكییان رابگرێ‌ ‌و وەڵامیش بداتەوە، تەنانەت توانای وێرانكردنی ئیسرائیل ‌و سعودیەشی هەیە، بەتایبەتی كە هیچ كامێكیان هیچ قوڵاییەكی ستراتیجیی نییە. بۆیە ئەستەمە جوگرافیای شەڕەكە ئێران بگرێتەوە. بەڵام دور نییە شەڕی ئیسرائیل- ئێران لەسەر خاكی سوریاو لوبنان روو بدا و لە دۆخێكی وادا شەڕەكە هێزەكانی سوپای سوریاو حزبوڵڵاش دەگرێتەوە.
بەپێی هەواڵەكان، حزبوڵڵا زۆربەی هێزەكانی لە سوریاوە بۆ لوبنان گواستۆتەوە كە ئەمەش لەكاتی هەڵایسانی شەڕدا پانتایی شەڕەكە فراوانتر دەكات ‌و كێشەیەكی گەورە بۆ ئیسرائیل دروست دەكا، بە تایبەتی لە باشووری لوبنان.
تەمومژاویترین خاڵ  لە مەسەلەكەدا ئەوەیە كە هێشتا ئامانجی سیاسیی شەڕی چاوەڕوانكراو دیار نییە، چونكە هەڵایساندنی ئەو شەڕە نابێتە مایەی روخانی رژێمی ئەسەد، كاریگەرییەكی زۆریشی لەسەر رژێمی ئێران نابێ‌. بەپێچەوانەوە، هەر شەڕێك كە ئیسرائیل لە دژی رژێمی ئەسەد یان لە دژی هێزەكانی ئێران یان لە دژی حزبوڵڵای لوبنان هەڵی دەگیرسێنێ‌، دەبێتە مایەی ئەوەی سوریاو ئێران ‌و حزبوڵڵای لوبنان هاوسۆزییەكی فراوانی ناوچەكە بەدەست بێنن. هیچ بەڵگەیەكیش لەسەر ئەوە نییە كە ئیسرائیل دەتوانێ‌ لەم شەڕە ئامانجەكانی بەدەست بێنێ‌.
لەناو ئەو سەركردانەی كە لە قەیرانی سوریا بە ئەكتەری بەهێز دادەندرێن، دوو سەركردە تا ئێستا قڕو قپیان لێ‌ كردووەو ورتەیان لەدەم نەهاتۆتە دەرێ‌. ئەو دوو سەركردەیەش پۆتین ‌و ئەردۆغانن كە رووداوەكانی سوریا كاریگەریی زۆریان لەسەر سیاسەتی وڵاتەكانیان هەیە. لە كاتێكدا روسیاو ئێران ‌و توركیا هاوپەیمانییەكی بەهێزیان لە سوریا هەیە، هەڵایسانی شەڕ دژی هەر یەكێكیان ئەوانیش تێوە دەگلێنێ‌، بە تایبەتی كە لاواز بوونی هاوپەیمانییەكە پێگەی هەرسێكیان لە سوریا لاواز دەكا. رەنگە مەسەلەكە بۆ ئەردۆغان دژوارتر بێ‌ چونكە ئەو وەك ئیسلامیستێكی ئایدیۆلۆژیست لێی ناوەشێتەوە تەنها بە گوفتار دژی هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر وڵاتێكی موسڵمان بوەستێتەوە.
بەڵام پوتین زۆر شتی لێ‌ رادەبینرێ‌. ئەگەر مۆسكۆ ‌و دیمەشق بتوانن ئۆپەراسیۆنێكی سەركەوتوو لە باشوری سوریا، بە درێژایی سنوری سوریا- ئوردون، بەڕێوە بەرن ‌و لە ماوەیەكی پێوانەییدا ناوچە سنورییەكە پاك بكەنەوە، بەشێكی گرنگی پلانە دانراوەكانی نەیارانیان هەڵدەوەشێننەوە. لە هەمان كاتدا پۆتین تاكە كەسە كە بتوانێ‌ سنورێك بۆ رۆڵی ئێران لە سوریا دابنێ‌. ئەگەر مۆسكۆو تاران لەسەر ئەم مەسەلەیە بگەن بە سازان، دەشێ‌ دەریچەیەك بۆ دەربازبون لە ئەگەرە مەترسیدارەكان بدۆزرێتەوە. فراوانبونی بازنەی شەڕ، توانای كۆنترۆڵ كردنی رووداوەكان كەم دەكاتەوە. ئەمەش بۆ هەموو لایەك وەك یەكە، چ ئەوانەی پلانی شەڕیان هەیەو چ ئەوانەی بەدوای دەریچەیەكی گونجاودا دەگەڕێن.
Print