Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
ئاماژەكانی پشت بەستنی كۆنفرەنسی وارشۆ

فەرید ئەسەسەرد

ئاماژەكانی پشت بەستنی كۆنفرەنسی وارشۆ

نوسینی: فەرید ئەسەسەرد

لە ژێر ناونیشانی (ئایندەی ئاشتی و ئاسایش لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا) كۆنفرەنسێكی نێودەوڵەتی لە وارشۆی پایتەختی پۆلەندا بە سەرپەرشتیی ئەمریكا بەسترا. بایەخدانی جیهان بە چارەسەركردنی كێشەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شتێكی ئەرێنییە و لەم سەروبەندەدا بەرژەوەندیی گەلانی ناوچەكە لەوە دایە كە جیهان یارمەتییان بدات بۆ دۆزینەوەی رێگە چارەی گونجاو بۆ گیروگرفتەكانیان. بەڵام ئەوەندەی مەسەلەكە پەیوەندیی بە كۆنفرەنسی وارشۆوە هەیە، مەسەلەكە مەسەلەی بەستنی كۆنفرەنس نییە، بەڵكو مەسەلەكە ئەوەیە كە ئەم كۆنفرەنسە، بە دیاریكراوی، یەكێكە لە كۆنفرەنسە نێودەوڵەتییە هەرە خراپەكانی جیهان و بە هیچ شێوەیەك لێی رانابینرێ‌ بتوانێ‌ هیچ كێشەیەكی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چارەسەر بكا، بگرە بە پێچەوانەوە، دەشێ‌ ببێ‌ بە مایەی بەرزكردنەوەی ئاستی گرژی لە ناوچەكەدا، تەنانەت رەنگە رێ‌ بۆ هەڵگیرسانی شەڕوشۆڕ و پێكدادانی چەكداریش خۆش بكات.
لەكاتێكدا كە كۆنفرەنسەكە پەیوەندیی بە ئاشتی و ئاسایشی ناوچەكەوە هەیە، ژمارەیەكی بەرچاو لە ئەكتەرە كاریگەر و گرنگەكانی ناوچەكە بەشدارییان تێدا نەكردووە، لەوانە ئێران، توركیا، عیراق، سوریا. هەروەها حكومەتی لوبنان بایكۆتی كردووە، فەلەستینییەكانیش بانگهێشت نەكراون. كوردیش كە ئەكتەرێكی گرنگی ناوچەكەیە، بانگهێشت نەكراوە. كەچی وڵاتێكی وەكو یەمەن كە سەرۆكەكەی ناتوانێ‌ بگەڕێتەوە بۆ پایتەختی وڵاتەكەی و چوار ساڵە گیرۆدەی شەڕی ناوخۆ بووە، نوێنەری لە كۆنفرەنسەكەدا هەبووە.
لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، روسیا لە ئامانجەكانی كۆنفرەنسەكە نیگەرانە. هەروەها فەرەنسا و ئەڵمانیاش بە گومانەوە دەڕواننە ئاماژەكانی پشت بەستنی كۆنفرەنسەكەو هەر بە هۆی ئەمەوە بەشدارییان تێدا نەكردووە.
پێش بەستنی كۆنفرەنسەكە، راپۆرتە بەراییەكان جەختیان دەكردە سەر ئەوەی كە ئامانجی سەرەكیی كۆنفرەنسەكە تەنگ هەڵچنینە بە ئێران و نیشاندانی وەك سەرچاوەیەكی گەورەی هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام دواتر، بۆ شاردنەوەی مەبەستە راستەقینەكە، بڕیار درا بواری كۆنفرەنسەكە فراوان بكرێ‌ بۆ ئەوەی بابەتی دیكەش بگرێتەوە. ئەوەی ئەمەش بە روونی دەردەخا ئەوەیە كە راگەیەندراوە هاوبەشەكەی هەردوو وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا و پۆڵەندا بابەتە جێبایەخەكانی كۆنفرەنسەكەی یەك بە یەك دیاری كردووە، لەوانە بابەتی پەرەپێدانی موشەكە دوور هاوێژەكان كە بابەتێكە لە هەموو ناوچەكەدا تەنها ئێران دەگرێتەوە.
گرنگترین خاڵی جێی تێڕامان لە مەسەلەكەدا، كاتی بەستنی كۆنفرەنسەكەیە كە هاوكاتە لەگەڵ خۆئامادەكردنی ئەمریكا بۆ كێشانەوەی هێزەكانی لە سوریا. ئەم بابەتە لەسەر ئاستی جیهان بەو چاوە سەیر ناكرێ‌ كە تەنها كشانەوەیەكی عەسكەرییە، بەڵكو بەو چاوە سەیر دەكرێ‌ كە پرۆسەكە سەرەتای پوكانەوەی هەژموونی ئەمریكایە لە ناوچەكەدا. ستراتیجناسەكانی رۆژئاوا پەی بەوە دەبەن كە ئەو بۆشاییەی كە دەرچوونی ئەمریكا لە ناوچەكە دروستی دەكا، تەنها روسیا لە توانای دایە پڕی بكاتەوە. هەروەها گومانی تێدا نییە كە ئێران و توركیا پاش كزبوونی هەژموونی ئەمریكا، زۆرتر ئەو هەلەیان بۆ دەڕەخسێ‌ كە پەرە بە بەرژەوەندییەكانیان بدەن، هەردووكیشیان پەیوەندییەكی پتەویان لەگەڵ روسیا هەیە. زیانلێكەوتووە گەورەكانیش ئیسرائیل و سعودیە و میسرن.
بۆیە لەم گۆشە نیگایەوە، ئامانجێكی سەرەكیی كۆنفرەنسەكە هێنانە دیی ریزە میكانیزمێكە بۆ سنوردار كردنی هەژموونی روسیا و تەنگهەڵچنین بە ئێران و خەفەكردنی كەف و كوڵی توركیا. بەڵام لە نێو ئەمانەدا، ئێران وەك دەوڵەتێكی رادیكاڵ، دەتوانێ‌ هەم تەنگ بە ئیسرائیل هەڵچنێ‌ هەم بە سعودیە و دەستوپێوەندەكانی، بە تایبەتی كە ئێران لە رێی باسكە رادیكاڵەكەی حزبوڵڵاوە نزیكترینیانە لە سنووری ئیسرائیل و ئامادەتریشە بۆ دەستوەشاندن لێی.
گەورەترین كێشەی كۆنفرەنسەكە ئەوەیە كە یەكێتیی ئەوروپا، بەتایبەتی فەرەنسا و ئەڵمانیا، سەرەڕای هەموو تێبینییەكانیان لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئێران، هەمان تێڕوانینی ئەمریكییەكانیان سەبارەت بە ئێران نییە و پێیان وایە ئەو رێككەوتنە ئەتۆمییەی لەگەڵ ئێران بەستراوە، قازانجی هەمووانی تێدایە و ئاسایشی ناوچەكە دابین دەكات. هەروەها پێناچێ‌ كۆنفرەنسەكە سەركەوتوو بێ‌ لە ناساندنی ئیسرائیل وەك دەوڵەتێكی دۆستی عەرەب، بەتایبەتی كە شەقامی عەرەبی و فەلەستینی هێشتا زۆری ماوە تێڕوانینی خۆی بۆ ئیسرائیل بگۆڕێ‌ و بە دۆست و هاوپەیمان و دراوسێیەكی باش سەیری بكات.
بەڵام ئەگەر كۆنفرەنسەكە سەركەوتوو بێ‌ لە هاندانی دەوڵەتانی كەنداو و میسر و ئوردون بۆ دروستكردنی هاوپەیمانییەكی سوپایی، دیارە ئەو هاوپەیمانییە دژی ئیسرائیل نابێ‌ و زۆرتر دژی ئێران دەبێ‌، بەڵام دەشێ‌ دژی عیراق و سوریاش بێ‌ كە پەیوەندییەكی دۆستانەیان لەگەڵ ئێراندا هەیە و هەروەها دەشێ‌ دژی توركیاش بێ‌، بەتایبەتی كە لە ناو ئەندامەكانی ئەو هاوپەیمانییە، سێ‌ دەوڵەت كە سعودیە و میسر و ئیماراتن، خراپترین پەیوەندییان لەگەڵیدا هەیە.
هەموو ئەمە دەری دەخا كە ئەم كۆنفرەنسە زۆر لەوە دوورە كە بتوانێ‌ ئاشتی و ئاسایشی ناوچەكە بپارێزێ‌. بە پێچەوانەوە، دەشێ‌ مایەی قوڵكردنەوەی قەیرانەكان و پەرەپێدانی گرژییەكان بێت.
Print